امروز:
دوشنبه بیست و پنجم سرطان (تير) ۱۳۹۷
|
3 ذي القعدة 1439
|
Mon 16 Jul 2018

چکیده:

ابومنصور ماتریدی بنیانگذار مکتب کلامی ماتریدیه است که اکنون اغلب قریب به اتفاق حنفیان در عقائد خود از این مکتب پیروی می‌کنند. در این نوشتار، آرایی که او درباره صفات خداوند ابراز داشته با آرای علامه سیدمحمدحسین طباطبایی، به صورت تطبیقی مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.مسائلی چون عینیت ذات و صفات، حدوث قرآن و برخی از راه‌حلهای مشترک در خصوص مشکل معناشناختی صفات الهی، از مسائل مورد اتفاق هردو اندیشمند و مسائلی چون صفات فعلیه که ماتریدیان در این‌باره با فرق دیگر اسلامی متفاوت سخن گفته‌اند از قبیل قائل شدن ماتریدی به کلام نفسی، قائل شدن ماتریدی به تفویض در باب صفات خبری و قائل شدن وی به جواز رؤیت حسی خداوند در قیامت، از جمله مسائلی است که هردو دانشمند بر سر آن اختلاف نظر دارند.

کلمات کلیدی: ماتریدیان، شیعه، ذات، صفات، علم، قدرت، کلام، اراده، رؤیت.

درآمد

ابومنصور‌ محمد‌بن‌محمد مـاتریدی (م 333ق) در اوایل قرن چهارم هجری در شرق جهان اسلام ظهور‌ نمود و همانند ابوالحسن اشعری‌ (م 324‌ق) ـ کـه در مرکز جهان اسلام بـرخاست ـ بـه اتخاذ طریق میانه در میان افراط و تفریطی که از سوی معتزله از یک سو و اهل حدیث و حنابله از سوی دیگر اعمال می‌شد، همت گماشت‌. وی علی‌رغم عظمت و تأثیر علمی عمیق بر متکلمان بعد از خود، خصوصاً مـتکلمان حنفی، همچنان ناشناخته مانده و حتی آثار قلمی‌اش به جز تعداد اندک، به صورت خطی باقی مانده و به نشر‌ سپرده‌ نشده است.

سیدمحمدحسین طباطبایی، فقیه، فیلسوف، متکلم، مفسر و متفکر بزرگ شیعی نـیز از جـمله شخصیتهایی است که با قلم و بیان و تربیت شاگردان فراوان، تأثیر عمیقی بر متکلمان، فلاسفه و مفسران مسلمان‌ به‌ ویژه شیعی بعد از خود، گذاشته است.

در این نوشتار آرایی که هر یک از دو شـخصیت مـورد بحث درباره صفات الهی ابراز داشته‌اند به صورت تطبیقی مورد ارزیابی‌ قرار‌ می‌گیرد. با توجه به تأثیر عمیق هر یک از این دو شخصیت بر متکلمان و اندیشمندان بعد از خود، می‌توان مـدعی شـد که مقایسه آرای این دو شخصیت به یک‌ معنا‌ مقایسه‌ آرای کلامی امامیه و ماتریدیه به‌ حساب‌ می‌آید‌.

علامه و ماتریدی در مسائلی اتفاق، و در مسائلی هم اختلاف نظر دارند. اختلاف نظر‌هایی که بین این دو دانـشمند وجـود دارد، هـمگی‌ به‌ یک‌ شکل نیست؛ در بـرخی از مـسائل هـردو نفر‌ دیدگاه‌ متفاوت دارند، اما در برخی دیگر، تفاوت دید‌گاه وجود ندارد، بلکه این مسائل از سوی ماتریدی به اجمال بیان‌ شده‌، ولیـ‌ عـلامه آنـها را به تفصیل بیان کرده است.

منبع: پژوهشنامه حکمت و فلسفه اسلامی » زمستان 1384 - شماره 16 (از صفحه 85 تا 104)

مشاهده كل مقاله

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

عناوين مرتبط