امروز:
دوشنبه نوزدهم قوس (آذر) ۱۳۹۷
|
1 ربيع الثاني 1440
|
Mon 10 Dec 2018

در کتابهای فلسفی و کلامی همواره سؤال‌هایی از این قبیل که آیا صفات خداوند شباهتی با صفات بندگان دارد یانه؟ یا اینکه آیا این صفات عین ذات خداوند است یا غیر آن؟ یا سؤالات مشابه، مورد بحث بوده است.

مطلبی که این مقاله در صدد بیان آن است این است که این مطلب که خداوند بسیط، و واحد من جمیع الجهات است مورد قبول حکما. حال اگر کسی به این سخن خود ملتزم باشد هیچ صفتی را نمی‌تواند برای خداوند اثبات کند، چه اینکه اگر هر صفتی برای خداوند به اثبات رسد با موصوف یک نوع تغایری دارد ولو اعتباری، اما بساطت خداوند به هیچ وجه هیچ نوع تغایری را نمی‌پذیرد.

مشکلی که باعث شده که اینان به اثبات صفت برای خداوند بپردازند و بعد بر سر این مطلب که این صفات عین ذات یا غیر آن است به اختلاف بپردازند، این است که از نظر اینان اگر خداوند واجد صفات نباشد از این باب که معطی شی نمی‌تواند فاقد آن باشد، صدور عالم با این همه کمالات، از خداوند امکان ندارد.

اما اگر با زرّه بین حکیم به این مطلب نگریسته شود اشکال یاد شده مرتفع می‌گردد؛ به این صورت که هر یک از کمالات موجود در عالم هستی خود جلوه‌ای از جلوه‌های هستی است که به شکلی بروز کرده است، علم جلوه‌ای از هستی است که به این شکل تجلی کرده است، قدرت همین طور و همین طور سایر کمالات موجود در عالم هستی.

اما خداوند که بی نهایت است و هم به صورت عرضی و هم به صورت طولی تمامی مراتب هستی را شامل است، به دلیل عدم تناهی اش تمامی جلوه‌های هستی را شامل است. هیچ موجودی نیست که از قلمرو عدم تناهی اش بیرون باشد و هیچ جلوه‌ای از جلوه‌های هستی نیست که این ذات بی نهایت آن را پوشش ندهد. 

او یک ذات بسیط است اما بی نهایت است بدلیل بی نهایت بودنش لازم نیست که صفتی برای او اثبات شود؛ بلکه این ذات بی نهایت بسیط، شامل تمامی اطوار هستی است که هر یک از کمالات موجود در جهان هستی خود طوری است از اطوار هستی؛ و چون او بی نهایت و شامل همه¨ اطوار است این کمالات را واجد است بدون اینکه نیاز به اثبات صفتی برای ذات باشد.

شاید دلیل اینکه در قرآن بجای صفات الهی به اسمای الهی تعبیر شده همین باشد زیرا که صفت به معنایی که در نزد ذات و متحد با آن است دلالت دارد؛ در حالیکه اسم به خود ذات دلالت دارد؛ و راز اینکه از این اوصاف به اسم تعبیر شده این است که این اسماء همانند صفات، جدا از ذات و متحد با آن نیستند بلکه به خود ذات دلالت دارند؛ به این معنا که هریک از کمالاتی که ما را به اسمی از اسمای الهی رهنمون می‌شود خود جلوه‌ای است از آن ذات بی‌نهایت.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

عناوين مرتبط